ACL અને સ્પોર્ટ્સ ઘૂંટણની ઈજામાંથી રિકવરી: વિલે પાર્લે ઈસ્ટ, મુંબઈમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટનું માર્ગદર્શન
એન્ટીરિયર ક્રુસિયેટ લિગામેન્ટ (ACL) ખેંચાવું કે ફાટવું એ કોઈપણ ખેલાડી કે સક્રિય વ્યક્તિ માટે સૌથી પડકારજનક ઈજાઓમાંની એક છે. અંધેરીમાં વીકએન્ડ ટર્ફ ફૂટબોલ મેચ દરમિયાન, ક્રિકેટ પિચ પર અચાનક વળતી વખતે અથવા ખોટી રીતે કૂદીને ઉતરતી વખતે આ ઈજા થઈ શકે છે. ACL ઘૂંટણનો મુખ્ય લિગામેન્ટ છે જે નળાના હાડકા (ટિબિયા) ને સાથળના હાડકા (ફીમર) ની નીચે આગળ સરકતા અને વધુ પડતું ફરતા અટકાવે છે. વિલે પાર્લે ઈસ્ટ, મુંબઈ સ્થિત માય ફિઝિયો સ્પોટ (My Physio Spot) ખાતે અમે સર્જરી પહેલાં (પ્રીહેબ), સર્જરી પછી અને સર્જરી વગર દર્દીઓને તબક્કાવાર ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા સુરક્ષિત રિકવરી કરાવીએ છીએ.
ACL અને સ્પોર્ટ્સ ઘૂંટણની ઈજાના મુખ્ય તબીબી કારણો
લગભગ ૭૦% ACL ઈજાઓ નોન-કોન્ટેક્ટ હોય છે, એટલે કે અન્ય ખેલાડી સાથે અથડાયા વિના થાય છે. તેના મુખ્ય બાયોમિકેનિકલ કારણો નીચે મુજબ છે:
ઝડપથી અટકવું અને અચાનક વળવું (Pivoting): ટર્ફ કે કોર્ટ પર પગ મજબૂત રીતે ટેકવીને શરીરને ઝડપથી ફેરવવાથી ઘૂંટણ પર અત્યંત વળાંક (રોટેશનલ ટોર્ક) આવે છે.
કૂદીને ઉતરતી વખતે ઘૂંટણ અંદરની તરફ ઝૂકવું (Dynamic Knee Valgus): કૂદ્યા પછી કે દોડતી વખતે પગ જમીન પર મૂકતી વખતે થાપાના સ્નાયુઓના થાકને કારણે ઘૂંટણ અંદરની તરફ વળી જાય છે, જેનાથી ACL પર સીધો તણાવ આવે છે.
ક્વાડ્રિસેપ્સ અને હેમસ્ટ્રિંગ સ્નાયુઓમાં અસંતુલન: સાથળના આગળના સ્નાયુઓ (ક્વાડ્રિસેપ્સ) વધુ ખેંચાણ કરે અને પાછળના સ્નાયુઓ (હેમસ્ટ્રિંગ) નબળા હોય તો લિગામેન્ટને ઈજા થઈ શકે છે.
મેનિસ્કસ અને MCL પર વધારાનું દબાણ: તીવ્ર મચકોડને કારણે ઘણીવાર ACL ની સાથે મેનિસ્કસ (ઘૂંટણની ગાદી) અથવા MCL લિગામેન્ટમાં પણ ઈજા થાય છે.
ACL ઈજા પછી દર્દીઓને રોજિંદા જીવનમાં પડતી મુશ્કેલીઓ
રમત કે જિમ છૂટી જવા ઉપરાંત, અસ્થિર અથવા ઓપરેશન પછીનો ઘૂંટણ મુંબઈની દૈનિક દિનચર્યાને પણ અસર કરે છે:
દાદર ઉતરતી વખતે અને અસમતલ રસ્તાઓ પર ડર: સીડી ઉતરતી વખતે, લોકલ ટ્રેનના પ્લેટફોર્મ પર કે ખાડાટેકરાવાળા ફૂટપાથ પર ચાલતી વખતે અચાનક ઘૂંટણ લચકી જવાનો કે આધાર છૂટી જવાનો (Giving way) અનુભવ થાય છે.
ઘૂંટણ પૂરો સીધો ન થવો (Extension Deficit): સોજો અને સ્નાયુઓની જકડનને કારણે ઘૂંટણ પૂરો સીધો થઈ શકતો નથી, જેનાથી ચાલવામાં લંગડાપણું આવે છે અને કમર કે થાપામાં દુખાવો શરૂ થઈ શકે છે.
પલાંઠી વાળીને બેસવામાં અને નીચે બેસવામાં મુશ્કેલી: સોજો અને સાંધાની જકડન ઓછી ન થાય ત્યાં સુધી જમીન પર બેસવું, નીચી ખુરશી પરથી ઊભા થવું કે કારમાં બેસવું-ઉતરવું પીડાદાયક રહે છે.
આત્મવિશ્વાસનો અભાવ: દુખાવો ઓછો થયા પછી પણ સાંધાની સ્થિતિ-સંવેદના (પ્રોપ્રિઓસેપ્શન) નબળી હોવાથી ભીડમાં કે ભીની સપાટી પર ચાલતી વખતે ખચકાટ રહે છે.
ફિઝિયોથેરાપી સારવારની તબક્કાવાર પદ્ધતિ
સફળ ઘૂંટણ રિહેબિલિટેશન માત્ર સમય વીતવા પર નહીં, પરંતુ તાકાત, લવચીકતા અને સંતુલનના ચોક્કસ માપદંડો પર આધારિત હોય છે:
તબક્કો ૧: સોજો નિયંત્રણ, દુખાવામાં રાહત અને ઘૂંટણની ગતિ (અઠવાડિયું ૧–૩)
શરૂઆતની સારવારમાં આઇસ થેરાપી, કમ્પ્રેશન અને પટેલા મોબિલાઇઝેશન દ્વારા સાંધાનો સોજો ઘટાડવામાં આવે છે. ઘૂંટણને પૂરો ૦-ડિગ્રી સીધો કરવાની સાથે ક્વાડ્રિસેપ્સ સેટિંગ, સ્ટ્રેટ-લેગ રેઝ અને હીલ સ્લાઇડ્સ કસરતો શરૂ કરવામાં આવે છે.
તબક્કો ૨: સ્નાયુઓની તાકાત, સંતુલન અને ચાલમાં સુધારો (અઠવાડિયું ૪–૧૨)
સોજો ઓછો થયા પછી અને ટેકા વગર સામાન્ય ચાલ શરૂ થયા બાદ ક્લોઝ્ડ-કાઇનેટિક-ચેઇન કસરતો (મિની-સ્ક્વોટ્સ, સ્ટેપ-અપ્સ, લેગ પ્રેસ), હેમસ્ટ્રિંગ અને થાપાની મજબૂતાઈ તથા સિંગલ-લેગ બેલેન્સ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવે છે.
તબક્કો ૩: ચપળતા, લેન્ડિંગ ટેકનિક અને રમતમાં પુનરાગમન (મહિનો ૪+)
રમતમાં પરત ફરતા પહેલા ઝડપથી દોડવું, અટકવું, કૂદીને સુરક્ષિત ઉતરવું અને દિશા બદલવાનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે. બંને પગની તાકાત અને હોપ-ટેસ્ટ સંતુલન તપાસ્યા પછી જ રમતમાં પરત ફરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
વિલે પાર્લે ઈસ્ટ, મુંબઈમાં સ્પોર્ટ્સ અને ઓર્થોપેડિક ઘૂંટણ ફિઝિયોથેરાપી
સર્જરી પહેલાંની તૈયારી (પ્રીહેબ), ACL સર્જરી પછીનું રિહેબ અથવા સર્જરી વગર ઘૂંટણની મજબૂતાઈ માટે અમારો સ્પોર્ટ્સ ફિઝિયોથેરાપી (Sports Physiotherapy) કાર્યક્રમ જુઓ અથવા માલવીય રોડ (ગોમાંતક હોલની સામે), વિલે પાર્લે ઈસ્ટ, મુંબઈ સ્થિત માય ફિઝિયો સ્પોટ ખાતે ઘૂંટણની તપાસ માટે એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો.

Comments